...

Cơ chế gây nôn và các thuốc chống nôn

Nôn là một triệu chứng không đặc hiệu có nhiều nguyên nhân gây ra. Bài việt này chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về Cơ chế gây nôn và các thuốc chống nôn

Ngày đăng: 18-03-2018

2,414 lượt xem

 

Cơ chế gây nôn:

Nôn là một triệu chứng không đặc hiệu có nhiều nguyên nhân gây ra như  say tàu xe, chóng mặt, đau nửa đầu, choáng, viêm loát dạ dày ta tràng hoặc ngộ độc thức ăn. Đôi khi tác dụng phụ của một số thuốc cũng gây nôn. Chúng ta cũng có thể buồn nôn khi lo lắng, trầm cảm, khi nhìn thấy những hình ảnh kình dị. khí tiếp xúc với những mùi đặc biệt khó chịu. Hiểu rõ về những cơ chế gây nôn sẽ giúp chúng ta trong việc lữa chọn các nhóm thuốc chống nôn phù hợp

Để hiểu được cơ chế của chúng, chúng ta phải lướt qua cơ chế gây nôn của cơ thể. Hai trung tâm gây nôn chính của cơ thê: Trung tâm gây nôn (vomiting cetrer)  và vùng kích hoạt hóa  thủ thể (chemoreceptor trigger zone), gọi tắt là CTZ

Trung tâm gây nôn nằm ở hành não có gắn các thụ thể đặc hiệu muscarinic-receptor . Khi các thụ thể này bị kích thích thì trung tâm nôn bị kích hoạt và gây nôn.

Khi nôn chúng ta có thể chú ý màu của dịch nôn để phát hiện dịch xuất phát từ đâu. Ví dụ màu vàng gợi ý rằng môn vị  đang mở và dịch mật chảy vào dạ dày, hay màu đỏ tươi là thức quản xuất huyết, hay như màu đỏ sẫm thường có các cục máu đông do xuất huyết ở đâu đó trong đường tiêu hóa


Vùng kích hoạt thụ thể CTZ cũng nằm ở hành não, nằm ngoài hàng máu não do đó tiếp nhân thông tin khá nhạy cảm và nhanh chóng. Các thụ thể đặc hiệu tại vùng CTZ bao gồm: Dopamin 2-Receptor, 5 HT-Receptor. Khi trong máu có các chất độc hóa học, vị dụ như  chất độc trong thức ăn hay chất độc do vi khuẩn tiết ra, hay do một số loại thuốc thị những tác nhân gây độc này sẽ kích hoạt vùng CTZ thông qua các thụ thể đặc hiệu Dopamin 2 và 5 HT. Và mỗi khi CTZ bị kích thích chúng sẽ gây ra chuối kích thích tiếp theo đó là gửi thông tin đến trúng tâm gây nôn và dẫn tới nôn.


Chóng mặt, say tàu xe, hay mất cân bằng đều có thể gây nôn. Đây là hiện tường hầu  như ai cũng đã trải qua và cơ chế của nó thực sự nằm ở vùng tai trong. Tai trong có một hệ thống xương gọi là mê nhĩ xương gồm xương tiền đình, ông bán khuyên có nhiệm vụ giữ thăng bằng cho cơ thể và ốc tai có nhiệm vụ tiếp nhận âm thanh và mã hóa để chuyển lên não. Các ống bán khuyên  cho ta các ý niềm về chiều hướng và vị trí trong không gian nên khi bị kích thích ở một ống bán khuyên nào đó thì thường sẽ ngả về phía ấy. Khi cả ba ống bán khuyên bị kích thích thì sẽ gây ra chóng mặt và cơ thể sẽ bị mất thăng bằng. Các  thông tin này sẽ được truyền từ hệ thống xương tai thông qua dây thần kình 8, hay còn gọi là dây tiền đình ốc tai tơi nhân tiên đình ốc tại nằm ở thân não. Nhân tiên đình ốc tái có chứa các thụ thể đặc hiệu bao gồm: Histamin và Muscarinic reseptor. Khi các thụ thể này bị kích hoạt thì chúng lại truyền thông tin tới vùng CTZ và CTZ truyền thông tin tới trung tâm nôn và gây nôn.


Một cơ chế gây nôn khác tới từ vùng đại não. Mỗi khi chúng ta ngửi thấy mùi gì đó khủng khiếp hay nhìn thấy thứ gì đó kinh tởm hoặc khi quá đau đớn về mặt thể xác lẫn tình thần thì những thông tin này sẽ được  truyền thẳng trực tiếp từ đại não tới trung tâm nôn và gây nôn.Khi trung tâm nôn bị kích thích các sung trung tâm nôn được truyền gián tiếp qua đường dây thần kinh hoành tới cơ hoành, qua đường dây thân kinh từ tủy sống tới cơ liên xườn và qua đường dây thân kinh phế vị, tức là dây 10 tới cơ vận động thanh quản họng và các cơ của dạ dày như môn vị, tâm vị. Khi sung động tới lập tức cơ hoành, cơ bụng có thắt lại gây áp lực ổ bụng, co các cơ hô hấp, thanh môn đóng lại, môn vị đóng lại và tâm vị mở ra, cơ thực quản dãn ra và tống thức ăn từ dạ dày ra ngoài gây nôn.

Các nhóm thuốc chống nôn:

Như chúng ta đã thấy có rất nhiêu cơ chế gây nôn do đó để có thể lựa chọn thuốc chống nôn cho phù hợp với cả nguyên nhân thì chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cơ chế của các loại thuốc chống nôn

Trước tiên chúng ta sẽ nói vế thuốc Anti-Cholinergic, hay còn gọi là thuốc ức chế phó giao cảm (Anticholinergic). Thuốc nhọm này có Hyoscine Butyl Bromide hay còn gọi là Scopolamin. Chúng ta hay gặp biệt dược có tên là Buscopan. Thuốc này có chức năng ức chế thụ thể Muscarinic reseptor trực tiếp tại trung tâm nôn hoặc nhân tiền đình, làm giảm sự co thắt ở đường tiêu hóa nên làm giảm buồn nôn và nôn Một số tác dụng phụ thường  gặp là khô miệng, bì tiểu, táo bón giãn đồng tử và sợ ánh sáng. Thuốc chống chỉ định ở trẻ em dưới 2 tuổi và người bị nhược cơ


 

Nhóm  thuốc thứ hai là nhóm  thuốc kháng  Dopamin. Nhóm này có hai phân nhóm nhỏ là thuốc ức chế dopamin ngoại vi chuyên ức chế  thụ thể dopamin hiện diện trong đường tiên hóa và dopamin trung ương chuyên ức chế thụ thể này trên não.Thuốc kháng dopamine tác dụng lên vùng CTZ ở não dó đó ức chế các thụ thể dopamine đồng thời kích thích làm tăng nhu động tiêu hóa, từ đó vừa ức chế CTZ vừa làm rỗng nhanh dạ dày dẫn tới giảm nôn. Các thuốc hay sử dụng đó là metoclopramid hay Domperidon . Chúng ngoài chống nôn còn trị khó tiêu đầy bụng. Các tác dụng phụ thường gặp là mệt mỏi, chóng mặt, tiểu chảy…

 

Nhóm thuốc thứ 3 đó là kháng 5 HT- Receptor chọn lọc, hay còn gọi là nhóm thuốc ức chế thụ thể serotonin.  Trong đó hay gặp nhất đó là thuốc Ondancetron  vừa có tác dụng kháng 5 HT- Receptor ở CTZ và kháng 5 HT- Receptor ở ruột.. Tác dụng chống nôn là do khả năng gắn kết và thụ thể serotinin ở ruột và trên não, làm bất hoạt cung thần kinh phản xạ nôn đi từ đường tiêu hóa tới thần kinh trung ương. Là thuốc có tác dụng chống nôn mạnh nhất, do đó thường được dùng trong các cơ sở điều trị ung thư để giảm nôn cho các bệnh nhân hóa trị và xạ trị


 

Nhóm thuốc tiếp theo là nhóm thuốc kháng  histamin. Khi chúng ta mua thuốc chống xay xe chắc chắn chúng ta sẽ mua được thuộc thuộc nhóm này. Thuốc này chỉ sử dụng hiểu quả trong rối loạn tiền đình và say tau xe. Đây là các thuốc chống dị ứng, có tác dụng ức chế thụ thể của histamin trên đường tiêu hóa, làm giảm  nhu động dạ dày và giảm nhu động ruột, tạo ra hiệu quả chống nôn. Thuốc có tác dụng ức chế Histamin H1 tại nhân tiên đình bao gồm nhiều thuốc như cetirizin, diphenhydramin, promethazin. ,Tác dụng phụ của chúng là gây buồn ngủ.

Corticoide cũng được biết đến là thuốc chống nôn tuy nhiên không được khuyến khích sử dụng do nhóm thuốc này còn có những tác dụng toàn thân khác. Thường hay sử dụng Methylprednisolone hay Dexamethasone

Khi đi xe thì mùi của của tau xe cúng có thể làm chúng ta khó chịu. Do đó chúng ta có thể dùng gừng để ngửi do gừng chứa một lượng tinh dấu khá lớn. Tinh dầu gừng khá thơm và đặc trưng. Một số người dùng vỉ quýt để ngửi do vó quýt cũng chứa tinh dầu và thơm. Đây là cách làm mà chúng ta thường gắp nhất mỗi khi đi tàu xe.

Blog nơi tôi đăng những bài tự viết, biên soạn lại hay sưu tầm những tin tức, kiến thức về y học và làm đẹp với mục đích chia sẻ và học hỏi.  Tôi không có ý định xuất bản thông tin một cách đại chúng. Thông tin trên website chỉ mang tính tham khảo, không tự ý áp dụng các thông tin trên website để chữa bệnh và làm đẹp nếu như chưa có sự hướng dẫn hoặc đồng ý của bác sĩ và người có chuyên môn.

 

Liên hệ vơi Nhà Thuốc Nhật An:

http://duocphamthaonguyen.com

Địa chỉ: 37 Quốc Hương, P. Thảo Điền, Quận 2
Hotline

Phone home:  02831594339

Phone mobi:

Ds. Tâm: 0833291981-0937856168     

Email: pharmacynhatan@gmail.com

 

 

Bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha

Facebook

Hotline:


HOTLINE:
Phone home:

+84 835194339

Mobiphone:

Bs Hải: 0933030569

Ds Tâm: 01233291981

TPL New

Khớp An Plus

Thiên Thông Tán

Khách ghé

Tổng truy cập 255,826

Đang online10

...